Jak odróżnić katar alergiczny od przeziębienia? Objawy i leczenie

Czym jest katar alergiczny?

Alergiczny nieżyt nosa to stan zapalny błony śluzowej nosa wywołany reakcją układu odpornościowego na alergen, czyli substancję obecną w otoczeniu. Jedną z substancji uwalnianych podczas tej reakcji jest histamina – odpowiada ona m.in. za świąd, kichanie i wodnistą wydzielinę.

Katar sienny jest sezonową postacią alergicznego nieżytu nosa, najczęściej związaną z pyłkami roślin. Alergia może jednak dokuczać także przez cały rok, na przykład po kontakcie z roztoczami kurzu domowego lub alergenami zwierząt. Alergiczny nieżyt nosa nie jest zakaźny. [1, 15]

Jakie objawy wskazują na alergię?

O alergii warto pomyśleć, gdy pojawiają się:

• napadowe kichanie, często kilka razy z rzędu;
• świąd nosa, oczu, a czasem także podniebienia;
• wodnista wydzielina i zmienne uczucie zatkania nosa;
• łzawienie i zaczerwienienie oczu;
• pogorszenie w określonych sytuacjach, np. podczas pylenia albo po sprzątaniu;
• nawracające dolegliwości, które mogą utrzymywać się tygodniami lub miesiącami. [1, 16]

Zatkany nos może utrudniać sen i koncentrację. U części osób alergicznemu nieżytowi nosa towarzyszy astma – dlatego podczas wizyty warto wspomnieć lekarzowi także o kaszlu, świszczącym oddechu czy duszności.

Alergia czy przeziębienie? Najważniejsze różnice

Cecha	Alergiczny nieżyt nosa	Przeziębienie
Początek	Często nagły, np. po kontakcie z alergenem	Zwykle stopniowy, w ciągu godzin lub dni
Czas trwania	Nawracający; może trwać tygodnie lub miesiące	Zwykle kilka dni do około 2 tygodni
Świąd nosa i oczu	Częsty	Rzadki
Kichanie	Często napadowe	Częste, ale nie musi występować seriami
Wydzielina	Często wodnista i bezbarwna	Na początku również może być wodnista; później bywa gęstsza
Gorączka	Nie jest objawem samej alergii	Może się pojawić, choć często jej nie ma
Ból gardła i mięśni	Mniej typowe	Częstsze
Związek z otoczeniem	Objawy mogą nasilać się po kontakcie z alergenem	Nie zależą od kontaktu z alergenem

Sam kolor wydzieliny nie rozstrzyga, czy przyczyną jest alergia, czy infekcja. Żółty lub zielony katar nie oznacza też automatycznie, że potrzebny jest antybiotyk. Podobnie brak gorączki nie wyklucza przeziębienia. Lekarz ocenia cały obraz objawów, ich czas trwania i okoliczności. [7, 16]

Jak rozpoznaje się alergiczny nieżyt nosa?

Przy nawracających lub długotrwałych objawach warto skonsultować się z lekarzem. Pomocne są informacje o tym, kiedy zaczyna się katar, czy swędzą oczy i nos oraz czy dolegliwości pojawiają się np. w domu, po kontakcie ze zwierzęciem albo w sezonie pylenia.

W zależności od sytuacji lekarz może zalecić testy skórne lub badania krwi wykrywające swoiste przeciwciała IgE. Wynik interpretuje się razem z objawami – dodatni test sam w sobie nie zawsze oznacza, że dana substancja jest przyczyną dolegliwości. [15]

Jak leczyć katar alergiczny?

Leczenie dobiera się do nasilenia objawów, wieku i sytuacji zdrowotnej. Jego celem jest nie tylko zmniejszenie kataru, ale też poprawa snu i codziennego funkcjonowania.

Leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe blokują działanie histaminy – można powiedzieć, że utrudniają jej przekazanie sygnału wywołującego świąd i kichanie. Pomagają również na wodnisty katar i objawy oczne. Występują w postaci tabletek, aerozoli do nosa lub kropli do oczu.

Doustnie zwykle wybiera się leki II generacji, np. loratadynę, desloratadynę lub cetyryzynę. Rzadziej powodują one senność niż starsze preparaty, ale senność nadal jest możliwa, zwłaszcza u osób wrażliwych. Zanim prowadzisz samochód, sprawdź, jak reagujesz na lek; zachowaj ostrożność także przy alkoholu i innych środkach o działaniu uspokajającym. [5, 19]

Nie wszystkie tabletki przyjmuje się tak samo. Na przykład bilastynę stosuje się na czczo, ponieważ jedzenie i soki owocowe zmniejszają jej wchłanianie. Sprawdź ulotkę konkretnego preparatu – dotyczy to również pory przyjmowania, możliwości dzielenia tabletki i pominięcia dawki. Zasadniczo nie należy przyjmować podwójnej dawki, aby nadrobić zapomnianą.

Donosowe leki przeciwhistaminowe mogą działać szybciej – nawet po około 15 minutach. Mogą jednak pozostawiać gorzki smak w ustach. Dawkowanie zależy od preparatu, dlatego nie zakładaj, że każdy aerozol stosuje się tak samo. [5]

Sterydy donosowe

Glikokortykosteroidy donosowe, nazywane też sterydami donosowymi, zmniejszają stan zapalny w nosie. Są szczególnie przydatne, gdy objawy są nasilone, utrzymują się długo lub najbardziej dokucza zatkanie nosa. [6, 15]

Nie działają tak szybko jak krople obkurczające. Pierwszą poprawę można zauważyć w ciągu kilkunastu godzin, ale pełniejszy efekt często wymaga kilku–kilkunastu dni regularnego stosowania. Dlatego nie warto rezygnować po jednym czy dwóch dniach tylko dlatego, że nos nadal jest zatkany. [1, 6]

Stosuj lek zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza, o stałej porze, jeśli schemat tego wymaga. W razie pominięcia dawki postępuj według ulotki; nie podwajaj następnej dawki. Możliwe działania niepożądane to suchość, podrażnienie i niewielkie krwawienie z nosa. Jeśli krwawienia się powtarzają lub są nasilone, skontaktuj się z lekarzem.

Jak prawidłowo używać aerozolu?

1. Delikatnie wydmuchaj nos. Możesz wcześniej zastosować roztwór soli.
2. Lekko pochyl głowę do przodu.
3. Włóż końcówkę do nozdrza i skieruj ją w stronę zewnętrznej ściany nosa, nie na przegrodę oddzielającą nozdrza. Pomaga użycie lewej ręki do prawego nozdrza i odwrotnie.
4. Podczas aplikacji wykonaj łagodny wdech – nie wciągaj leku gwałtownie.

Taka technika pomaga umieścić lek na błonie śluzowej i ogranicza podrażnienie przegrody nosa. [6, 18]

Płukanie nosa i ograniczenie kontaktu z alergenem

Roztwór soli fizjologicznej lub wody morskiej pomaga usuwać wydzielinę i alergeny z nosa. Można go stosować przed lekiem donosowym. Do płukania większą objętością używaj wody jałowej, destylowanej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej oraz dbaj o czystość urządzenia.

Jeśli znasz czynnik wywołujący objawy, ograniczaj z nim kontakt w możliwym zakresie. Przykładowo w sezonie pylenia pomocne może być umycie włosów po powrocie do domu. U wybranych pacjentów lekarz alergolog może zaproponować immunoterapię alergenową, czyli odczulanie. [6, 15]

Krople obkurczające: tylko na krótko

Aerozole z substancjami takimi jak ksylometazolina szybko udrażniają nos, ale nie leczą przyczyny alergii. Zbyt długie stosowanie może nasilić zatkanie nosa po ustąpieniu ich działania. Stosuj je możliwie krótko, zgodnie z ulotką; zalecenia sugerują, by nie przekraczać 5 dni. Nie każdy potrzebuje takiego leku na początku terapii. [7]

Jak łagodzić objawy przeziębienia?

Przeziębienie jest zwykle infekcją wirusową, dlatego leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów: odpoczynku, odpowiednim nawodnieniu, stosowaniu soli do nosa, a w razie potrzeby leków przeciwbólowych lub przeciwgorączkowych.

Jeśli sięgasz po saszetki lub tabletki „na przeziębienie”, sprawdź ich skład. Kilka preparatów może zawierać tę samą substancję, np. paracetamol, co zwiększa ryzyko przypadkowego przedawkowania. Antybiotyki nie działają na wirusy i nie należy stosować ich samodzielnie na zwykłe przeziębienie.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Umów wizytę, jeśli objawy nawracają, utrudniają sen lub codzienne życie, utrzymują się mimo leczenia albo nie masz pewności, co jest ich przyczyną. Konsultacji wymaga też podejrzenie astmy. Uporczywe objawy tylko po jednej stronie nosa, zwłaszcza z krwawieniem lub nieprzyjemnie pachnącą wydzieliną, wymagają oceny lekarskiej; u dziecka mogą wskazywać na obecność ciała obcego. [14]

Pilnej pomocy medycznej szukaj w razie nasilonej duszności, obrzęku języka lub gardła albo szybko narastających objawów ogólnych.

W ciąży, podczas karmienia piersią, u małych dzieci oraz przy chorobach nerek lub wątroby dobór i dawkowanie leku warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. Leki przechowuj zgodnie z ulotką, poza zasięgiem dzieci.

Najważniejsze zasady

• Świąd nosa i oczu oraz napadowe kichanie po kontakcie z alergenem przemawiają za alergią, ale pojedynczy objaw nie daje pewności.
• Wodnisty katar może wystąpić zarówno w alergii, jak i w przeziębieniu.
• Steryd donosowy wymaga regularności i prawidłowej techniki; na pełniejszy efekt trzeba poczekać.
• Krople obkurczające stosuj krótko, a przy długotrwałych lub jednostronnych objawach skonsultuj się z lekarzem.

Referencje

1. Alergiczny nieżyt nosa — rozpoznanie w aptece, leki OTC, objawy alarmowe, opieka.farm.
2. Leczenie alergicznego nieżytu nosa – omówienie aktualnych wytycznych, opieka.farm.
3. Alergiczny nieżyt nosa, opieka.farm.
4. Alergiczny nieżyt nosa – objawy, diagnostyka i leczenie, BioTrendy.
5. Katar, nieżyt nosa, Piotr Kuna.
6. Alergiczny nieżyt nosa: przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna.
7. Cechy różnicujące przeziębienie i alergiczny nieżyt nosa, Medycyna Praktyczna.
8. Farmakoterapia niealergicznego nieżytu nosa, leki.pl.
9. Leczenie alergicznego nieżytu nosa – między zaleceniami a praktyką, Termedia.